Kiểm kê thuốc phòng khám cuối năm: các bước làm gọn
Đăng ngày
Ban biên tập quanlyphongmach.com · Chịu trách nhiệm nội dung: DS. Nguyễn Đăng Điệp · Chính sách biên tập
Cuối năm là lúc hợp lý để kiểm kê thuốc và vật tư phòng khám. Quy trình từng bước: chuẩn bị, đếm theo lô, xử lý chênh lệch, ghi lý do và lưu hồ sơ.
Vì sao nên kiểm kê trước khi hết năm
Tháng 11 là lúc phòng khám vừa qua đợt cao điểm khám mùa lạnh, tồn kho thường lộn xộn nhất: thuốc nhập gấp, lô cũ chưa dùng hết, vài hộp để nhầm kệ. Kiểm kê vào lúc này giúp bạn có con số tồn thật trước khi sang năm mới, thấy được lô cận hạn cần xử lý, và biết mình đang chênh bao nhiêu giữa sổ và kệ.
Nếu phòng khám của bạn là hộ kinh doanh, số liệu tồn kho còn liên quan đến sổ sách. Cách ghi sổ theo Thông tư 152/2025 được bàn trong bài sổ sách phòng khám hộ kinh doanh. Chênh lệch kho không có lý do rõ ràng là thứ rất khó giải thích khi có người hỏi.
Bước 1: Chọn ngày và chốt phạm vi
- Chọn một buổi ít khách, ví dụ chiều chủ nhật hoặc đóng cửa sớm một buổi. Nếu phải mở cửa, tách một khu để kiểm kê và khu còn lại vẫn bán.
- Chốt rõ kiểm kê cái gì: thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, vật tư tiêu hao (bơm kim tiêm, găng, bông, băng), hóa chất xét nghiệm nếu có.
- Nếu phòng khám có nhiều mã số thuế, kiểm kê riêng từng mã. Hàng của mã này không được tính lẫn vào mã kia.
- Giao hai người: một người đếm, một người ghi. Người thứ ba (thường là chủ hoặc quản lý) đối chiếu. Người bán thuốc hằng ngày không nên tự đếm một mình.
Bước 2: Chốt số liệu sổ trước khi đếm
Trước khi bắt đầu đếm, in hoặc chụp lại tồn kho trên sổ tại thời điểm đó. Từ lúc này, mọi giao dịch phát sinh trong lúc kiểm kê (bán thêm, nhập thêm) phải ghi riêng, không để làm lệch số so sánh.
Với phần mềm có chức năng kiểm kê, thao tác này thường là "chụp tồn". Trong quanlyphongmach, trang Nhà thuốc › Kiểm kê chụp tồn từng lô của một mã số thuế, bạn nhập số đếm và khi ghi sổ thì chênh lệch được tính so với tồn lúc ghi sổ.
Bước 3: Đếm theo lô và hạn dùng, không đếm theo tên thuốc
Đây là điểm phòng khám hay làm tắt nhất. Cùng một tên thuốc có thể có hai ba lô khác hạn dùng, và khi cần xử lý cận date thì bạn phải biết lô nào còn bao nhiêu.
Một dòng kiểm kê tốt gồm:
- Tên thuốc, hàm lượng, quy cách (hộp, vỉ, viên).
- Số lô.
- Hạn dùng.
- Số lượng đếm được, tính ở đơn vị nhỏ nhất bạn quản lý (viên, ống, chai).
- Vị trí đặt hàng, để lần sau tìm nhanh.
Mẹo đếm: đếm từng kệ từ trái sang phải, trên xuống dưới. Dán nhãn "đã đếm" lên mỗi kệ xong. Hàng để ở quầy, trong tủ lạnh, trong phòng thủ thuật, trong tủ cấp cứu đều phải đếm; cứ quên tủ cấp cứu là một lỗi thường gặp.
Ảnh: User:Mattes, Public domain, Wikimedia Commons
Bước 4: Xử lý thuốc hết hạn và cận hạn
Trong lúc đếm, tách riêng ba nhóm:
- Hết hạn: tách khỏi kệ bán ngay, để vào thùng riêng có nhãn. Không bán, không cho nhân viên mang về.
- Cận hạn (ví dụ còn dưới ba tháng): xếp lên trước kệ để dùng trước, xem có trả nhà cung cấp được không. Cách dùng thuốc theo lô hết hạn trước, xuất trước được viết trong bài quản lý kho thuốc phòng khám: FEFO và cảnh báo cận date.
- Nghi ngờ chất lượng (hộp móp, ẩm, mất nhãn): tách ra và hỏi nhà cung cấp.
Việc tiêu hủy thuốc hết hạn có quy định riêng, nên hỏi Sở Y tế hoặc cơ quan quản lý dược địa phương về cách làm đúng và lập biên bản. Bài này không đưa thủ tục chi tiết vì khác nhau theo loại thuốc và địa phương.
Bước 5: So sánh số đếm với sổ và tìm nguyên nhân chênh lệch
Lập bảng chênh lệch, mỗi dòng một lô:
| Thuốc | Lô | Sổ | Đếm | Chênh | Nguyên nhân dự kiến |
|---|---|---|---|---|---|
| (ví dụ) Paracetamol 500 mg | A123 | 480 | 470 | -10 | Bán lẻ chưa ghi |
Những nguyên nhân thường gặp:
- Bán hoặc cấp phát nhưng quên ghi vào sổ.
- Nhập hàng nhưng chưa nhập vào phần mềm.
- Ghi nhầm đơn vị (hộp thành viên hoặc ngược lại).
- Hao hụt khi chia thuốc, rơi vỡ, hư hỏng.
- Dùng cho bệnh nhân tại chỗ (tiêm, truyền, thủ thuật) mà không có dòng xuất.
- Thuốc bị mất.
Chênh nhỏ có thể điều chỉnh theo quy định nội bộ. Chênh lớn hoặc lặp lại ở cùng một mặt hàng cần điều tra: xem lại ca nào, ai trực, camera, phiếu xuất.
Bước 6: Ghi điều chỉnh kèm lý do, không sửa số cũ
Nguyên tắc kế toán an toàn: không tẩy xóa số cũ. Số cũ giữ nguyên, thêm một dòng điều chỉnh tăng hoặc giảm có ngày, người làm và lý do. Nhờ vậy khi xem lại, người ta thấy đủ lịch sử.
Trong phần mềm của chúng tôi, ghi sổ kiểm kê bắt buộc nhập lý do cho mọi lô bị lệch, và chênh lệch sinh ra dòng điều chỉnh tăng hoặc giảm thay vì sửa trực tiếp số cũ. Nếu bạn dùng sổ tay hay bảng tính, hãy tự làm theo cách này.
Bước 7: Lưu biên bản và họp rút kinh nghiệm
Biên bản kiểm kê nên có:
- Ngày, giờ, phạm vi (mã số thuế, khu vực).
- Tên người đếm, người ghi, người đối chiếu, chữ ký.
- Bảng tổng hợp: tổng số mặt hàng, số lô lệch, tổng giá trị chênh nếu tính được.
- Danh sách thuốc hết hạn, cận hạn và hướng xử lý.
- Nhận xét, đề xuất sửa quy trình.
Lưu bản giấy hoặc bản scan cùng sổ sách năm đó. Với hộ kinh doanh, hồ sơ này nằm trong nhóm chứng từ nên giữ cùng sổ.
Sau khi kiểm kê, họp 15 phút: lô nào chênh nhiều, vì sao, và đổi quy trình gì. Ví dụ: ghi xuất ngay khi tiêm tại chỗ, kiểm tra ngẫu nhiên hàng tuần ba mặt hàng bán chạy.
Checklist ngắn để in
- Đã chọn ngày và người đếm, ghi, đối chiếu
- Đã chụp hoặc in tồn trên sổ trước khi đếm
- Đếm theo lô, hạn dùng, gồm cả tủ cấp cứu và tủ lạnh
- Tách riêng thuốc hết hạn, cận hạn, nghi ngờ
- Lập bảng chênh lệch và tìm nguyên nhân
- Ghi điều chỉnh có lý do, không sửa số cũ
- Lưu biên bản, ký tên, họp rút kinh nghiệm
Làm bao lâu một lần
Kiểm kê toàn bộ mỗi năm một lần là mức tối thiểu hợp lý. Phòng khám có bán thuốc nhiều nên kiểm kê một phần mỗi tháng: luân phiên theo nhóm thuốc. Việc nhỏ đều đặn tốn ít sức hơn một lần đếm khổng lồ cuối năm.
Nguồn
- Quy trình tham khảo từ thực tế quản lý kho và nguyên tắc ghi sổ kế toán thông dụng. Quy định tiêu hủy thuốc và sổ sách cụ thể hãy xác nhận với cơ quan quản lý địa phương và kế toán của phòng khám.
Ảnh bìa: Zalasem1, CC BY 4.0, Wikimedia Commons